وقف

بسمه تعالی

وقف

وقف در لغت :

وقف در زبان فارسی به معنای ایستادن، توقف، حبس کردن، منحصر کردن چیزى، به کسى یا برای موضوع خاصی می باشد .

وقف در فقه :

در کتاب جواهر در تعریف وقف چنین آمده است: وقف عقدی است که ایستایی اصل مال و رهایی منافع را می‏رساند. در توضیح این تعریف اضافه می‏ نمایدکه تعریف وقف به صورت یادشده اولی است از تعریف آن به «ایستاساختن اصل مال و رهاساختن منافع»
تعریف نخست را پاره‏ای از فقها و تعریف دوم را دسته‏ای دیگر از فقهای بزرگ آورده‏اند و جمع دیگر فرموده اند: وقف ایستا ساختن اصل مال و راه‏انداختن منافع آن است .

وقف در قانون :

ماده 55  ق . م  عنوان می دارد :  « وقف عبارت است از این که عین مال حبس و منافع آن تسبیل شود، » منظور از حبس نمودن عین مال نگاه داشتن عین مال از نقل و انتقال ، و همچنین ، از تصرفاتى که موجب تلف عین گردد ، می باشد ، زیرا مقصود از وقف ، انتفاع همیشگى یا برای مدت خاص موقوف علیهم ، از مال موقوفه است ، و بدین جهت هم آن را وقف گفته اند . منظور از تسبیل منافع ، واگذارى منافع در راه خداوند، و امور خیریه و اجتماعى میباشد.

در راستای این ماده رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور (شماره 669، مورخ 17/4/1334) عنوان می دارد بطوری که طبق ماده 35 ق.م ، تصرف بعنوان مالکیت دلیل مالکیت است تا اینکه خلافش ثابت شود ، تصرف بعنوان وقفیت نیز دلیل بر مالکیت است تا اینکه خلافش ثابت شود.

ضمنا واقف می باید علاوه بر مالک بودن مالی که وقف می نماید دارای اهلیتی که برای معاملات لازم است نیز باشد. (ماده 57 ق.م)

وقف در احادیث :

پیامبر اسلام (ص ) میفرماید، عمل انسان جز از سه راه با مرگش قطع میشود:

 1 -  صدقه جاریه  (مانند وقف )

2 - دانشى که مورد استفاده قرار گیرد

3 - فرزند شایسته اى که براى او دعا کند.

و نیز این روایت از معصوم(ع) است: حَبّس الاصل و سَبّل الثمرة

 

انواع وقف :

وقف در تقسیم بندی اولی به دو دسته کلی وقف عام و خاص، تقسیم میشود:

الف) وقف عام : وقف عام وقفى را گویند که راجع به جهات عامه باشد.مثل مساجد، مدارس و هرآنچه از این قبیل باشد.وقف عام یا شامل جهت عامه است و مصلحت عام را در نظر دارد ، مانند وقف بر مساجدد،مدارس و غیره ، و یا شامل عنوان عام می باشد ، به تعبیر دیگر میتوان گفت وقتى مالک مال منقول قابل دوام یا ملکى را براى کارهاى عمومى و عام المنفعه وقف میکند وقف عام میباشد.

ب) وقف خاص : وقف خاص وقفی است که اختصاص به افراد معینى به طور تعقب داشته باشد مثل وقف بر اولاد. به عنوان مثال ، مالکى مال غیر منقول یا مال منقول قابل دوام را وقف می نماید تا اولاد او از منافع مال بهره ببرند که این عمل را وقف خاص گویند.

 در برخى منابع انواع دیگرى از تقسیم وقف را ذکر میکنند که ضرورتى به بیان آنها نیست و تنها باید بدانیم که اگر قصد واقف جهات عمومى و عام المنفعه بود، وقف عام است و اگر براى فرزندان و فرزند زادگان باشد ، وقف خاص تلقى میشود.

شرایط وقف :

چنان‏که می‏دانیم وقف از سه رکن تشکیل می‏یابد:
واقف، موقوف‏علیه و عین موقوفه. در شرع و قانون هریک از این سه رکن باید واجد شرایط شرعی و قانونی خاص خود باشد تا وقف به صورت صحیح تحقّق یابد، به زبان دیگر شرایطی که برای هریک از سه رکن وقف ذکر شده است، شرایط صحّت وقف است.
اینک به صورت کوتاه شرایط هرسه را بدانیم:
1. واقف

واقف باید واجد اهلیت قانونی باشد. اهلیت شرعی و قانونی عبارت است از: بلوغ، عقل و قصد و رضا. این خصوصیات شرایط عام هر عقد و ایقاع و عهد است.

2. موقوف ‏علیه

تعریف موقوف‏علیه: کسی است که حق استفاده از منافع موقوفه با ضوابط معین به او واگذار شده است.

موقوف‏علیه باید واجد سه شرط باشد :  الف :موجود باشد (ماده 69 قانون مدنی می‏گوید: وقف بر معدوم جایز نیست مگر به تَبَع موجود ) ب : معین باشد (ماده 71 قانون مدنی که می‏گوید: وقف بر مجهول صحیح نیست ) ج : اهلیت تملک داشته باشد

3.عین موقوفه

مورد وقف یا عین موقوفه باید مالی باشد که با بقای عین بتوان از آن منتفع گشت. عین موقوفه نیزباید واجد چهار شرط باشد :
عین باشد نه دَین یا منفعت - ملک واقف باشد نه ملک غیر- با بقای عین بتوان از آن انتفاع برد - قبض‏ آن ممکن باشد .

نکته پایانی :

چه تجارتی از این پرسودتر که آدمی با خداوند بزرگ و متعال در کاری خیر سرمایه‏گذاری کند که بیم زیانی در آن نباشد و سود آن پیوسته باشد.

نویسنده : مازیار ارجمندیان

/ 0 نظر / 36 بازدید